Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πολλές από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Ελβετίας εγκαταλείφθηκαν ή παραχωρήθηκαν σε ιδιώτες. Κάποια καταφύγια μετατράπηκαν σε υπόγεια ξενοδοχεία, κελάρια κρασιού, data centers ή μουσεία.
Μια «Ημέρα Καινοτομίας» έχει προγραμματιστεί τέλη Σεπτεμβρίου, προκειμένου να παρουσιαστούν συγκεκριμένες προτάσεις. Η πρόκληση είναι να βρεθεί εξοπλισμός άμυνας που μπορεί να ενσωματωθεί σε ένα καταφύγιο μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς χρονοβόρα έργα.
Μοντέρνοι «κόμβοι άμυνας»
Ο ελβετικός στρατός έλαβε την απόφαση αυτή μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, με αφορμή και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όπως αναφέρει η Blick, ο στόχος δεν είναι απλώς η επαναχρησιμοποίηση των καταφυγίων, αλλά η μετατροπή τους σε αυτόνομους και ευέλικτους κόμβους άμυνας, που θα μπορούν να αντισταθούν σε σύγχρονες επιθέσεις και να ενεργοποιηθούν άμεσα.
Οι εγκαταστάσεις αυτές θα μπορούν να φιλοξενήσουν αμυντικά συστήματα ενάντια σε απειλές από ξηρά και αέρα, ακόμα και μεγάλης εμβέλειας, με ελάχιστο προσωπικό και περιορισμένες τεχνικές απαιτήσεις.
Η Ελβετία διαθέτει περίπου 8.000 καταφύγια κατανεμημένα σε όλη τη χώρα. Το νέο σχέδιο επικεντρώνεται σε 112 νεότερες εγκαταστάσεις που κατασκευάστηκαν μεταξύ 1960 και 2003 – μερικές ήδη εξοπλισμένες με όλμους και συστήματα παρακολούθησης, σύμφωνα με την NZZ. Το δίκτυο αυτό θεωρείται σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα σε περίπτωση κρίσης ή επίθεσης.
Μια «κουλτούρα» εθνικής άμυνας
Ως ουδέτερη χώρα, η Ελβετία ανέπτυξε μια αμυντική στρατηγική που βασίζεται στην αποτροπή, αντιμετωπίζοντας το ίδιο της το έδαφος ως ένα μεγάλο οχυρό.
Η στρατηγική αυτή εδραιώθηκε με το σχέδιο «Réduit National» (Εθνικό Οχυρό) κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – ένα εκτενές δίκτυο αμυντικών οχυρώσεων στις Άλπεις, με σκοπό την υποχώρηση του στρατού στα βουνά σε περίπτωση εισβολής, ακόμη και με την προσωρινή εγκατάλειψη του ελβετικού Πλατώ (βορειο-δυτικά).
Πολλά από τα καταφύγια ήταν καμουφλαρισμένα, μοιάζοντας με αθώα ξύλινα σαλέ ή ενσωματωμένα σε τούνελ και σήραγγες.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το δίκτυο αυτό επεκτάθηκε και στον πολιτικό πληθυσμό. Από το 1963, νόμος στην Ελβετία απαιτεί κάθε νέα οικοδομή να διαθέτει αντιπυρηνικό καταφύγιο ή να συμβάλει οικονομικά σε συλλογικά καταφύγια.
Ο νόμος αυτός οδήγησε στην κατασκευή περισσότερων από 300.000 πολιτικών καταφυγίων, συνολικής χωρητικότητας περίπου 7,5 εκατομμυρίων θέσεων.
Ένα αμυντικό κληροδότημα που αντικατοπτρίζει μια διαχρονική κουλτούρα ετοιμότητας, βαθιά ριζωμένη στην πολιτική και στρατηγική σκέψη της Ελβετίας.
