«ΣΥΝΕΠΗΣ» Η ΤΟΥΡΚΙΑ; Η ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΕΠΑΝΕΡΧΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΜΑΧΗ ΔΗΛΩΣΗ
Η «συνέπεια» της Τουρκίας στην Αναθεωρητική πολιτική και η Δημόσια Τηλεόραση
Η δημοσιογράφος Νικολέττα Κρητικού επανήλθε στις 27/8, μέσα από τη συχνότητα της Δημόσιας Τηλεόρασης και την εκπομπή Live Now, όχι για να απομακρυνθεί από την επίμαχη διατύπωση, αλλά ουσιαστικά επιμένοντας στην ίδια λογική.
Προγενέστερα είχε παρουσιάσει την προκλητική στάση και τις διεκδικήσεις της Τουρκίας ως έκφραση της «συνέπειάς» της σε μια αναθεωρητική ατζέντα. Στη νέα της τοποθέτηση, η «αναθεωρητική ατζέντα» έγινε πλέον «αναθεωρητική φιλοσοφία», με τη λέξη «συνέπεια» να παραμένει.
Άλλαξε, λοιπόν, η λέξη που ακολουθεί. Δεν άλλαξε όμως η προβληματική διατύπωση: η Τουρκική προκλητικότητα και οι διεκδικήσεις της εξακολουθούν να περιγράφονται μέσα από το πρίσμα μιας δήθεν «συνέπειας».
Και εδώ ακριβώς αρχίζουν τα εύλογα ερωτήματα
Η Αναθεωρητική πολιτική-ατζέντα-Φιλοσοφία της Τουρκίας που βαφτίζει η κα Κρητικού τις Τουρκικές Διεκδικήσεις έναντι των Ελληνικών Εδαφών , δεν αποτελεί κάτι θετικό ή ουδέτερο όταν αφορά αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, εδαφικές διεκδικήσεις και αμφισβήτηση του status quo. Επομένως, όταν γίνεται λόγος για «Συνέπεια» της Τουρκίας στην αναθεωρητική της ατζέντα μας ειχε πει προγενέστερα και σήμερα αναθεωρητική φιλοσοφία , θα πρέπει να εξηγείται με απόλυτη σαφήνεια τι ακριβώς χαρακτηρίζεται ως «Συνεπές» και κυρίως, πώς αυτό παρουσιάζεται στο Ελληνικό κοινό.
Άλλο είναι να καταγράφει ο Δημοσιογράφος ότι η Τουρκία επιμένει διαχρονικά σε συγκεκριμένες θέσεις και διεκδικήσεις και εντελώς διαφορετικό να αποδίδει σε αυτή την επιμονή τον χαρακτηρισμό της «συνέπειας», εντάσσοντάς την αρχικά σε μια «αναθεωρητική ατζέντα» και στη συνέχεια, σε μια «αναθεωρητική φιλοσοφία». Η διαδοχική μετατόπιση της ορολογίας δεν λύνει το πρόβλημα αλλά αντιθέτως, το καθιστά ακόμη πιο εμφανές. Διότι ο αναθεωρητισμός στις διεθνείς σχέσεις δεν αποτελεί έναν εύσχημο γλωσσικό ευφημισμό για οποιαδήποτε εξωτερική πολιτική, αλλά περιγράφει την επιδίωξη μεταβολής ενός υφιστάμενου καθεστώτος ή συσχετισμού. Όταν, επομένως, η συζήτηση αφορά τουρκικές αξιώσεις που αγγίζουν Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, θαλάσσιες ζώνες, το Αιγαίο και το υφιστάμενο status quo, η δημοσιογραφική ακρίβεια επιβάλλει να διαχωρίζει την απλή καταγραφή της σταθερότητας μιας Τουρκικής θέσης απο μια διατύπωση που μπορεί να εκληφθεί ως θετική αξιολόγηση της “συνεπειάς” της. Περαιτέρω ολο αυτο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν εκφέρεται από τη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση οπου ο Δημοσιογράφος -Παρουσιαστής -Εκφωνητής ,δεν καλείται απλώς να γνωρίζει τις λέξεις, αλλά να αντιλαμβάνεται το Πολιτικό, Διπλωματικό και Επικοινωνιακό φορτίο που αυτές μεταφέρουν στο Κοινό.
Η αποστολή της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης δεν εξαντλείται στην απλή μετάδοση πληροφοριών αλλά προϋποθέτει εγκυρότητα, ακρίβεια, πολυφωνία, τεκμηρίωση και ιδιαίτερη προσοχή στη γλώσσα με την οποία παρουσιάζονται ζητήματα μείζονος Εθνικής και διεθνοπολιτικής σημασίας. Αυτή η υποχρέωση γίνεται ακόμη αυστηρότερη όταν το αντικείμενο της συζήτησης αφορά την Εξωτερική Πολιτική, την Εθνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η ίδια η διατύπωσή της μπορεί να προϋποθέτει μια παραδοχή, να εισάγει συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο ερμηνείας (framing) και τελικά, να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο τηλεθεατής αντιλαμβάνεται το υπό συζήτηση ζήτημα. Γι’ αυτό και ο Δημοσιογράφος οφείλει να διακρίνει με απόλυτη σαφήνεια την καταγραφή μιας θέσης απο την υιοθέτηση της ορολογίας που τη συνοδεύει, την περιγραφή από την αξιολόγηση και το πραγματικό γεγονός απο το δημοσιογραφικό σχόλιο.
Ιδίως στη δημόσια τηλεόραση, η ακρίβεια της διατύπωσης δεν αποτελεί ζήτημα προσωπικού ύφους αλλά αποτελεί βασική προϋπόθεση της Δημοσιογραφικής Ευθύνης απέναντι σε κάθε πολίτη . Όταν μάλιστα μια λέξη ή ένας χαρακτηρισμός μπορεί να μεταβάλει το νοηματικό πρόσημο μιας Τουρκικής διεκδίκησης, η επιλογή της ορολογίας απαιτεί γνώση, ιστορικό και διπλωματικό υπόβαθρο και πρωτίστως, επίγνωση της βαρύτητας του Δημόσιου Λόγου.
Και εδώ επανέρχομαι στην κυρία Κρητικού, διότι πλέον υπάρχει πραγματικό ζήτημα:
«Δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού»
, λέει η γνωστή Aρχαιοελληνική ρήση.
Στην προκειμένη περίπτωση και με την απαραίτητη γλωσσική προσαρμογή,
θα μπορούσε κανείς να πει:
«ουκ γυναικός σοφής».
Γιατί όταν μια ατυχής διατύπωση επαναλαμβάνεται, έστω και με διαφορετικό λεκτικό περίβλημα, παύει να μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως μια στιγμιαία αστοχία και τότε το ζήτημα
δεν είναι μόνο τι ειπώθηκε, αλλά γιατί επιλέγεται να επαναλαμβάνεται.
Εάν επίσης έχει προηγηθεί και η ανάλογη σύσταση απο τη Διοίκηση προς την ίδια απο την πρώτη φορά αλλά παρ’ όλα αυτά, η κυρία Κρητικού επανέρχεται Δημόσια και επαναλαμβάνει μια διατύπωση που προκάλεσε αντιδράσεις, τότε εύλογα τίθεται ένα διαφορετικό ερώτημα: υπάρχει τελικά αποτελεσματική Διοίκηση στη Δημόσια Τηλεόραση;
Σημαίνει να μπορεί να διασφαλίζει ότι οι Κανόνες, η Δημοσιογραφική δεοντολογία και η Θεσμική Ευθύνη τηρούνται στην πράξη.
Εαν αυτό που επιχειρείται να περιγραφεί ως «συνέπεια» είναι στην πραγματικότητα η προκλητική διαχρονική επιμονή της Τουρκίας σε διεκδικήσεις και αμφισβητήσεις που στρέφονται απέναντι σε Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και στο υφιστάμενο status quo, τότε αυτό ακριβώς πρέπει να λέγεται. Με τις πραγματικές του διαστάσεις, με την απαιτούμενη ιστορική και διπλωματική ακρίβεια και χωρίς γλωσσικές κατασκευές για αναθεωρητικές ατζέντες και φιλοσοφίες της Τουρκίας που ουσιαστικά εξωραΐζουν το περιεχόμενο της προκλητικότητας της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα . Στη Δημοσιογραφία και πολύ περισσότερο στη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση η επιλογή μιας λέξης δεν είναι λεπτομέρεια αλλά αποτελεί μέρος της ίδιας της πληροφορίας που μεταδίδεται στον πολίτη.
Η μετάβαση, μάλιστα, απο τη «συνεπή αναθεωρητική ατζέντα» στη «συνεπή αναθεωρητική φιλοσοφία» δεν απαντά απο μόνη της στο ουσιαστικό ερώτημα που προκάλεσε η αρχική διατύπωση. Αλλάζει ο όρος που συνοδεύει τον αναθεωρητισμό, δεν αλλάζει όμως ο χαρακτηρισμός της “συνέπειας” Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της κριτικής: όταν η συζήτηση αφορά αξιώσεις και αμφισβητήσεις εις βάρος Ελληνικών θέσεων και δικαιωμάτων, ποια ακριβώς δημοσιογραφική αξία προσθέτει ο χαρακτηρισμός «συνεπής»; Τι πληροφορεί περισσότερο τον πολίτη απο τις ακριβέστερες διατυπώσεις «επιμένει», «επαναφέρει», «διατηρεί» ή «κλιμακώνει τις διεκδικήσεις της»;
Όταν, όμως, πρόκειται για ένα τόσο ευαίσθητο πεδίο, ο Δημοσιογράφος έχει την ευθύνη να αποκλείει ακόμη και την παραμικρή σημασιολογική αμφισημία και να αποσαφηνίζει με ακρίβεια σε τι ακριβώς αποδίδει τη “συνέπεια” της Τουρκίας: δηλαδή, εάν με τον όρο «συνεπής» εννοεί ότι η Τουρκία επιμένει διαχρονικά και συστηματικά στις διεκδικήσεις και τις αμφισβητήσεις της, αυτό ακριβώς οφείλει να διατυπώνει χωρίς έναν χαρακτηρισμό που, αποκομμένος απο το αναγκαίο πλαίσιο, μπορεί να προσλάβει διαφορετικό ή ακόμη και θετικό σημασιολογικό πρόσημο.
Και αυτό είναι τελικά το πραγματικό ζήτημα που ξεπερνά ένα πρόσωπο και μία τηλεοπτική διατύπωση: τι γλώσσα επιλέγει η Δημόσια Τηλεόραση όταν μιλά για ζητήματα Εθνικής κυριαρχίας και Ελληνοτουρκικών σχέσεων και ποια Δημοσιογραφικά φίλτρα ενεργοποιούνται πριν αυτή η γλώσσα φτάσει στον πολίτη;
Οι όροι «αναθεωρητική ατζέντα» και, στη συνέχεια, «αναθεωρητική φιλοσοφία» απαιτούν σαφή προσδιορισμό του πραγματικού περιεχομένου τους. Διότι πίσω απο αυτές τις διατυπώσεις δεν βρίσκεται μια αφηρημένη πολιτική θεωρία ή κάποια ακαδημαϊκή «φιλοσοφία»· βρίσκονται συγκεκριμένες τουρκικές αξιώσεις και αμφισβητήσεις που αφορούν Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και το status quo στην περιοχή και αυτό ακριβώς πρέπει να ακούει καθαρά ο πολίτης από την ΕΡΤ.
Casus belli: Μια εθνική απειλή δεν περιγράφεται ως κάτι που «μας κάθισε στον σβέρκο»
Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη που ακούσαμε στο απόσπασμα της εκπομπής Live Now που παρατίθεται στο βίντεο του άρθρου. Η κυρία Κρητικού, αναφερόμενη στο casus belli του 1995, χρησιμοποίησε τη διατύπωση ότι η Τουρκία «μας το κάθισε στον σβέρκο». Πρόκειται για μια φράση που, κατά την άποψή μου, απαιτεί εξίσου σοβαρή δημοσιογραφική αποτίμηση. Το casus belli αποτελεί μια εξαιρετικά σοβαρή τουρκική απειλή και ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να περιγράφεται με τη θεσμική και ιστορική ακρίβεια που αρμόζει στη βαρύτητά του και όχι με εκφράσεις που μπορούν να δημιουργήσουν την εικόνα ενός Ελληνικού λαού ο οποίος έχει αποδεχθεί παθητικά ότι κάποιος του «κάθισε στον σβέρκο».
Η ύπαρξη μιας απειλής σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζεται με την αποδοχή ή την υποταγή σε αυτήν. Ο Ελληνικός λαός έχει αποδείξει ιστορικά ότι γνωρίζει τι σημαίνει να υπερασπίζεται την πατρίδα, την κυριαρχία και τα δικαιώματά του και γι’ αυτό ακριβώς χρειάζεται απο την ΕΡΤ ενημέρωση που να αποτυπώνει τη σοβαρότητα μιας απειλής χωρίς να μετατρέπει, μέσα από ατυχείς εκφράσεις, την απειλή του άλλου σε εικόνα δικής μας υποταγής.
Οι προσωπικές εκτιμήσεις και οι προσωπικές αντιλήψεις κάθε Δημοσιογράφου είναι δικαιωμά του , το μικρόφωνο ομως της ΕΡΤ δεν είναι προσωπικό μικρόφωνο. Είναι μικρόφωνο της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης και συνοδεύεται απο αυξημένη ευθύνη απέναντι στον πολίτη. Όταν, λοιπόν, πρόκειται για Εθνική κυριαρχία, Ελληνοτουρκικές σχέσεις και απειλές όπως το casus belli, απαιτούνται γνώση, μέτρο και, πάνω απ’ όλα, ακρίβεια.
Άλλο η προσωπική αντίληψη ενός Δημοσιογράφου και άλλο η θεσμική Ευθύνη του Λόγου που εκπέμπεται από τη συχνότητα της ΕΡΤ. Αυτά τα δύο δεν πρέπει ποτέ να συγχέονται
Γιατί όταν οι λέξεις αφορούν κυριαρχία, δικαιώματα και Εθνικά ζητήματα, δεν αρκεί να ξέρεις τι ήθελες να πεις. Οφείλεις να γνωρίζεις ακριβώς τι είπες και κυρίως τι άκουσε ο Ελληνικός λαός.
Η Δημόσια τηλεόραση χρηματοδοτείται απο τους πολίτες και ακριβώς γι’ αυτό οι πολίτες δικαιούνται ενημέρωση με ακρίβεια, καθαρότητα και αίσθηση της θεσμικής ευθύνης.
